หลังจากได้อ่านหนังสือธรรมมะหลากหลายเล่ม ผมพอจะสรุปได้ว่า สิ่งที่จะทำให้เราสามารถพ้นทุกข์ได้ในพุทธศาสนานั้น เราจำเป็นจำต้องทำความดี ละเว้นความชั่วก่อน เป็นขั้นตอนที่จำเป็นมากครับ ไม่อย่างนั้นจิตใจเราจะไม่มีทางผ่องใสได้เลย พระท่านจึงแนะนำให้ปฏิบัติตามขั้นตอนที่ท่านเคยได้ยินอยู่แล้วว่า
“ศีล –> สมาธิ –> ปัญญา”
( หลายคนอาจได้ยินว่า ควรมีปัญญาก่อน จึงจะรักษาศีลได้ ผมก็เห็นด้วยครับ แต่ผมคิดว่าคำว่า ปัญญา ใน ศีล สมาธิ ปัญญานั้น เป็นปัญญาระดับสูงครับ )

ปัญญามีอยู่ 3 ประเภทครับ

1. ปัญญาที่ได้จากการรับรู้ภายนอก ( ฟัง อ่าน ดู หรืออะไรก็แล้วแต่ล่ะ… นั่นคือ เป็นการใช้ความจำเป็นหลัก )
2. ปัญญาที่ได้จากการคิด ( เป็นการคิดวิเคราะห์ขึ้นมาด้วยตนเอง )
3. ปัญญาที่ได้จากการปฏิบัติ (เป็นการได้เรียนรู้ด้วยประสบการณ์ตรงจากการปฏิบัติครับ ซึ่งปัญญาแบบนี้ผมเองคิดว่าเป็นระดับที่ลึกซึ้งที่สุดครับ)

นั่นคือเราต้องรักษาศีลก่อน แล้วจึงค่อยฝึกสมาธิ หากเราฝึกสมาธิโดยไม่รักษาศีล จิตใจเราจะไม่มีทางเป็นสมาธิได้เลยครับ และถ้าหากเราต้องการให้เกิดปัญญาระดับสูงในทางพระพุทธศาสนา เราจะต้อง “ปฏิบัติ” สมาธิครับ จะมานั่งคิดไปเองไม่ได้เด็ดขาด

ส่วนตัวผมเองยังอยู่ในขั้นรักษาศีลให้ได้ และกำลังพยายามฝึกสมาธิอยู่ครับ ใครฝึกสมาธิเก่งแล้วอย่าลืมแชร์กันบ้างนะครับ